Μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες της ιστορίας και της θρησκευτικής παράδοσης της Λέσβου είναι η 8η Νοεμβρίου. Μια ημέρα με ιδιαίτερο συμβολισμό για ολόκληρο το νησί, καθώς συνδέεται τόσο με την απελευθέρωση της Μυτιλήνης από τον οθωμανικό ζυγό το 1912 όσο και με τη μεγάλη γιορτή των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, με ξεχωριστή θέση στην πίστη των κατοίκων να κατέχει ο Ταξιάρχης του Μανταμάδου.
Κάθε χρόνο, η επέτειος τιμάται με εκδηλώσεις, δοξολογίες, καταθέσεις στεφάνων και μαθητικές και στρατιωτικές παρελάσεις, ενώ χιλιάδες πιστοί επισκέπτονται τον Ιερό Ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στον Μανταμάδο, για να προσκυνήσουν τη θαυματουργή εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.
Η απελευθέρωση της Μυτιλήνης στις 8 Νοεμβρίου 1912
Η 8η Νοεμβρίου 1912 αποτελεί σταθμό στην ιστορία της Λέσβου, καθώς εκείνη την ημέρα ξεκίνησε η απελευθέρωση του νησιού από την οθωμανική κυριαρχία, η οποία είχε διαρκέσει περίπου 450 χρόνια.
Στο πλαίσιο του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, ο ελληνικός στόλος, υπό τον ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη, έφτασε στα νερά της Λέσβου, με τη συμμετοχή του θωρηκτού «Αβέρωφ». Το πρωί της 8ης Νοεμβρίου ελληνικές ναυτικές και στρατιωτικές δυνάμεις αποβιβάστηκαν στην περιοχή της Μυτιλήνης, σηματοδοτώντας την έναρξη της επιχείρησης για την απελευθέρωση του νησιού.
Η οθωμανική φρουρά εγκατέλειψε την πόλη και υποχώρησε προς το εσωτερικό της Λέσβου, όπου συνεχίστηκαν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η απελευθέρωση της πρωτεύουσας αποτέλεσε την αρχή μιας διαδικασίας που επεκτάθηκε σταδιακά σε ολόκληρο το νησί.
Η ημερομηνία αυτή έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς η Μυτιλήνη περνούσε πλέον στον ελληνικό έλεγχο, ανοίγοντας τον δρόμο για την οριστική απομάκρυνση της οθωμανικής διοίκησης από τη Λέσβο.
Πότε απελευθερώθηκε το τελευταίο χωριό της Λέσβου;
Ένα λιγότερο γνωστό στοιχείο της ιστορίας της απελευθέρωσης είναι ότι η 8η Νοεμβρίου δεν σηματοδότησε την απελευθέρωση ολόκληρου του νησιού μέσα σε μία ημέρα.
Η διαδικασία ήταν σταδιακή και χρειάστηκε αρκετές εβδομάδες μέχρι να περάσουν όλες οι περιοχές της Λέσβου στον ελληνικό έλεγχο.
Σύμφωνα με ιστορικές καταγραφές, η απελευθέρωση του τελευταίου χωριού της Λέσβου, της Ανεμώτιας, ολοκληρώθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 1912, δηλαδή περίπου ενάμιση μήνα μετά την απελευθέρωση της Μυτιλήνης.
Το διάστημα που μεσολάβησε ανάμεσα στις δύο ημερομηνίες έμεινε γνωστό στη λαϊκή μνήμη ως «Τα Φόβια», καθώς οι κάτοικοι των χωριών ζούσαν με την αγωνία και την αβεβαιότητα των στρατιωτικών εξελίξεων.
Έτσι, η ιστορική επέτειος της 8ης Νοεμβρίου συνδέεται με την έναρξη της απελευθέρωσης, ενώ η 24η Δεκεμβρίου σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της διαδικασίας και την απελευθέρωση και της τελευταίας κοινότητας του νησιού.
Η γιορτή των Ταξιαρχών και ο προστάτης της Λέσβου
Η 8η Νοεμβρίου είναι, παράλληλα, μία από τις σημαντικότερες ημέρες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, καθώς τιμάται η Σύναξη των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ και των υπόλοιπων Ασωμάτων και Ουρανίων Αγγελικών Ταγμάτων.
Για τη Λέσβο, η συγκεκριμένη γιορτή έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς ο Αρχάγγελος Μιχαήλ κατέχει ξεχωριστή θέση στη θρησκευτική παράδοση και θεωρείται προστάτης του νησιού.
Στην καρδιά αυτής της λατρευτικής παράδοσης βρίσκεται το ιστορικό προσκύνημα των Παμμεγίστων Ταξιαρχών στον Μανταμάδο, το οποίο κάθε χρόνο προσελκύει χιλιάδες πιστούς από τη Λέσβο, την υπόλοιπη Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό.
Η εντυπωσιακή ανάγλυφη εικόνα του Ταξιάρχη Μιχαήλ, κατασκευασμένη από ειδικό μείγμα χώματος και αίματος, αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και αναγνωρίσιμα θρησκευτικά κειμήλια του Αιγαίου.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η δημιουργία της συνδέεται με τη σφαγή των μοναχών της παλαιότερης μονής από πειρατές. Ο μοναχός Γαβριήλ φέρεται να ήταν ο μοναδικός επιζών και να δημιούργησε την εικόνα χρησιμοποιώντας χώμα και αίμα των μαρτύρων. Πρόκειται για μια βαθιά ριζωμένη θρησκευτική παράδοση, που αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του προσκυνήματος.
Ο Ταξιάρχης του Μανταμάδου θεωρείται από τους πιστούς προστάτης και συμπαραστάτης στις δύσκολες στιγμές της ζωής τους. Χιλιάδες άνθρωποι επισκέπτονται το μοναστήρι για να εκπληρώσουν τάματα, να προσευχηθούν και να προσκυνήσουν την εικόνα του, ενώ ιδιαίτερη θέση έχουν τα αφιερώματα των πιστών, μεταξύ των οποίων και τα χαρακτηριστικά μεταλλικά παπουτσάκια.
Το μοναστήρι γιορτάζει δύο φορές τον χρόνο. Στις 8 Νοεμβρίου, ημέρα της εορτής των Ταξιαρχών, αλλά και την Κυριακή των Μυροφόρων, όταν πραγματοποιείται το μεγάλο παραδοσιακό πανηγύρι του Μανταμάδου. Η δεύτερη αυτή ημερομηνία συνδέεται με τα εγκαίνια του σημερινού ναού, που πραγματοποιήθηκαν στις 8 Μαΐου 1888.
Το πανηγύρι έχει έντονο θρησκευτικό και παραδοσιακό χαρακτήρα, με το έθιμο της ταυροθυσίας και την παρασκευή του παραδοσιακού κισκέκ να αποτελούν χαρακτηριστικά στοιχεία της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μια ημέρα που ενώνει την ιστορία με την πίστη
Η 8η Νοεμβρίου δεν είναι απλώς μία ακόμη επέτειος για τη Λέσβο. Είναι μια ημέρα που συνδέει δύο σημαντικά στοιχεία της συλλογικής ταυτότητας του νησιού: τον αγώνα για την ελευθερία και τη βαθιά θρησκευτική παράδοση των κατοίκων του.
Από την ιστορική άφιξη του ελληνικού στόλου και την απελευθέρωση της Μυτιλήνης το 1912, μέχρι το προσκύνημα στον Ταξιάρχη του Μανταμάδου, η συγκεκριμένη ημερομηνία διατηρεί έναν ιδιαίτερο συμβολισμό για γενιές Λεσβίων.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η επέτειος εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για το νησί, θυμίζοντας την ιστορική του διαδρομή, τις θυσίες των ανθρώπων του και την παράδοση που παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα.
